80'li yılların sonu ve 90'lı yılların başlarında, gurbetteki Türkler için, gene gurbetteki (çoğunlukla Almanya) Türklerin hayatından kesitler veren filmler çevrilir olmuştu. Bülent Ersoy, Murat Soydan, Yunus Bülbül vs. gibi artistlerin rol aldığı bu 'uzatmalı Meksika dizileri kıvamındaki' çapaçul filmler, sinema için değil video olarak pazarlanmak üzere çevrilirdi. Sıkıcı ve basit dialoglar.. Bir türlü akmayan olay örgüsü.. Ve esas macera bitince, alakasız başka bir maceranın başlaması. Yani dizi film deseniz değil; film deseniz bütünlükten yoksun bir hikaye... İstanbul - İzmir otobüs yolculuklarında çok izlemişimdir bunlardan. (Burada Uludağ otobüs firmasını da saygıyla anıyorum. Umuyorum ki, artık yolcularına bu tür filmler göstererek azap çektirmiyorlardır.) * * * Almanya başta olmak üzere; Avrupa'da kökleşmiş, kemikleşmiş Türk asıllı bir kuşak var. Bu arkadaşların bir kısmı kendini hala Türk olarak tanımlıyorsa, saygı duyarız. Ancak şurası gerçek ki, bu genç kuşak Almanca ağırlıklı fakat arada Türkçe kelime ve deyimlerin de yer aldığı garip bir dil konuşuyor. Almanların onları ne kadar anlayabildiğini bilemem (arada Türkçe'ye benzer şeyler konuşuyorlar çünkü) ama Türkiye'de yaşayan 'sade vatandaşların' (mesela benim) onları anlamakta sıkıntı çektiği kesin. Anadil ile düşünce arasında karşılıklı etkileşim olduğunu bilirsiniz. Düşündüğünüzü doğru ifade edemediğiniz durumda, yavaş yavaş 'düşünme' sınırlarınız da daralır. Sonuçta İstanbul'da yaşayan Alper, Hamburg'da yaşayan Christian'la rahatça anlaşabilmekte AMA NE YAZIK Kİ Christian'ın Hamburg'daki Türk komşusu Hayri ile aynı rahatlıkta bir dialog geliştirememektedir. (Kusuruna bakmayın!) Almancı Türklerin (ya da Türk asıllı Almanların, diyelim) yaptığı film, hele de Almanya'daki Türklerin hayatını anlatıyorsa (sanki başka bir şey anlatabilirmiş gibi?) eklektik ve havada kalmaya mahkum oluyor.

Filmin Konusu: Almancı ve muhafazakar bir ailenin kızı Sibel, kendi hayatını özgürce yaşamak için anlaşmalı bir evlilik yapar. Eş olarak ise; intiharın eşiğinden dönmüş, kırklı yaşlarda bir başka Türk asıllı Almanı (Cahit) seçmiştir. Başlangıçta her şey güzel gider, çiftimiz kendi hayatlarını yaşar.. Canları kimi canı çekerse onunla seks yaparlar. Daha sonra 'nikahın kerameti' kendini gösterir ve çiftimizin kafaları karışır. (En 'mantıklı' evlilik bile en akıllı/mantıklı insanların aklını nasıl alır ve insanı nasıl katil eder? Bu filmde 'apaçık' görünüyor hepsi) Kıskançlık uğruna elini kana bulayan Cahit'in ve fırlama Sibel'in hayatları ebediyyen kayar. Esas oğlan hapse düşerken, ailesinin şerrinden kaçan esas kız İstanbul'a gelir. Oysa İstanbul'da Sibel'i bekleyen kader daha kötüdür: Bir bar sahibi tarafından barın ortasında düzülecek ve tabii buna ÇOK üzülecektir. Akabinde Tarlabaşı'nda bıçkın delikanlılara kafa tutan 'delikanlı' kızımız bir de döşünden bıçaklanacaktır. Nihayetinde 'aşkın galip geleceğini' ve birbirini seven çiftimizin kavuşacağını zanneden seyirci, filmin sonunda kıçüstü oturur. Sibel sevdiği adamı -ki üstelik resmi nikahlı kocasıdır- yüzüstü bırakır! ('Selvi Boylum Al Yazmalım' filminde Türkan Şoray'ın Kadir İnanır'ı bırakıp Ahmet Mekin'le birlikte kalması misali...) Cahit de tutar Mersin'e gider... (Güya memleketi ya?) Burada yönetmen "Eller gider Mersin'e fakat Cahit gitmez tersine.. İlla ki o da gidecek Mersin'e.." der gibidir sanki. (Bu da, 1968 yapımı 'Aşka Tövbe' filminin sonunda, Kartal Tibet'i trenden indirip, onun yerine ve tamamen kel alaka bir şekilde trene binip İzmir'e giden Önder Somer'i hatırlattı bana) Mutlu aşk yoktur, zaten biliyorduk. Ama ilaç için bir tane de mutlu evlilik yok mudur, birader? Aşk evliliği olması şart değil, mantık evliliği de olur? Alman veya Türk farketmez! Cevap: Hah haaa! Soruya bak, hizaya gel... İlaç istiyorsan aspirin iç!

Sosyolojik vaka çalışması olarak ilginç örnekler sunduğunu itiraf etmem gerekir, ama estetik olarak muhataralı hikayelerdir.

Gegen Die Wand, bir Alman filmiyse...
(ki öyle görünüyor) ... işin içinde Türkler olmadığı zamanlarda bile Alman sineması yeterince kasvetli ve abuk olmayı başarabilirken, işin içine Türkler ve Türkiye de girince, varın siz düşünün gerisini...

Eğer bu filmi Türk-Alman ortak yapımı diye düşünürsek, durum daha iyiye gitmiyor aslında.
Mesela ikide bir gösterilen Sarayburnu dekoru önündeki fasıl heyeti, 'Gölge Oyunu' filminden araklanmış ucuz bir numara gibi duruyor.

Yoksa yönetmen Fatih Akın, ikide bir bu fasıl heyetini seyircinin karşısına dikerek, filmde bahsedilen olayların 'Türklerle' ilgili olduğuna bizi tekrar tekrar inandırmaya mı çalışıyor?

Demek Almanya'daki 'Türk asıllıların' okumuş yazmış olanları da Türkiye'ye 'oryantalist' bakmaya başlamışlar, ha? Boğaz, rakı, şiş kebap, alaturka fasıl?
(Filmde kullanılan bozuk Türkçe, zaman zaman bana 'Geceyarısı Ekspresi' filmini hatırlattı.)

Filmden aklıma takılanlar şunlar:

1. Cahit (Birol Ünel) niye intihar etmek istiyor? Geçmişinde ne olmuş?
   Filmde, Cahit'in önceki karısının adını duyuyoruz, ama o kadına ne olduğu anlatılmıyor. Yönetmen madem bize bunları anlatmayacak, niçin ortaya atıyor?
   (Filmin kurgusu açısından gerekli görmediğini mi varsayalım yani?)
2. Bıçaklandıktan sonra, Cahit'i otel odasında telefonla aramasına kadar geçen sürede Sibel'in başına neler geldiğini bilmiyoruz. Oysa bunları bize anlatmak yönetmenin görevi. Çünkü bunları bilmeden Sibel'in son kararını niçin öyle verdiğini tam olarak anlayamayacağız.
   Bir çocuğu olmuş. Kimden?
   Selma'yla (Meltem Cumbul) barışmış. Nasıl?
   Kendine yeni bir hayat kurmuş. Kiminle, nasıl?

   Neticede, Sibel ta en başından beri kendi ailesinin temsil ettiği baskıcı yaşam biçiminden kaçabilmiş mi? Yoksa dönüp dolaşıp BUNA mı teslim olmuş?
   (Filmin kurgusu açısından bunları bilmemiz gerekmiyorsa, daha başka neyi bilmemiz gerekiyor ki?)

3. Filmin sonunda, karısı Sibel'e kavuşamadığına göre... doğru dürüst Türkçe bile bilmeyen Cahit, niye asıl memleketi Almanya'ya dönmüyor da Mersin'e gidiyor? Mersin'de kimseyi tanımadığına göre, orada ne yapmayı umuyor ki?

   (Belki Mersin'e gitmiyordur da tersine gidiyordur? Esenler otogarından Çağlar turizmin sarı bir otobüsüne bindiğini görüyoruz filmin sonunda. O firma ise Mersin'e gitmez, Trakya istikametine çalışır zaten. İnanmayan kontrol etsin.)