Çok kısa notlarla değinecek olursak:

Joan Chandos Baez, 9 Ocak 1941'de Alberto Vivincio ile Joan Bridge Baez'in ortanca kızları olarak New York'ta dünyaya geldi.

15 yaşinda gitar çalmaya başladi. Otoriteye ilk karşi gelişi 16 yaşindayken, bombardiman tatbikati sirasinda lise binasını terketmemekte direnmesiydi.

Liseyi bitirdigi yaz (Haziran 1958) ilk demo kaydini yapti ama plak şirketlerine begendiremedi. Ayni yazin sonunda ailesiyle Belmont, Massachusetts'e taşindi ve Boston Üniversitesi'ne kaydoldu. Ama derslere devam etmedi. Müzik kariyerine başlamak niyetindeydi ve 1959'da Üniversiteyi bıraktı.

Cambridge ve Chicago'daki Folk Müzik klüplerinde sahne aldı. Chicago'daki iki haftalık sahne çalışması sırasında tanıştığı Bob Gibson'un daveti üzerine Newport Folk Festivali'ne katıldı ve yetenekli bir folk şarkıcısı olarak dikkatleri çekti. Bir sonraki yıl (1960) aynı festivale tekrar katılmasının ardından, New York'ta ilk konserini verdi. Kendi adını taşıyan ilk albümü de aynı yıl çıktı.

1961 yılında Bob Dylan'la tanıştı.

1962'den itibaren siyaların beyazlarla eşit haklara sahip olması ve ayrımcılığa son verilmesi mücadelesine katıldı: Politik çizgisini giderek belirginleştirdi. Güney eyaletlerindeki üniversite kampüslerinde verdiği konserler, kendi politik söylemlerini dile getirdiği arenalara dönüştüler. Bu konserlerin kayıtlarından oluşan "Joan Baez in Concert" albümü 1962 Eylül'ünde çıktı ve 23 Kasım 1962 tarihli TIME dergisine kapak oldu.

1964'te Vietnam savaşini protesto eylemlerine katildi. Silahlanma bütçesine harcandigi gerekçesiyle gelir vergisi ödemeyi reddetti ve vergi dairesiyle başi derde girdi. (Bilenler bilir, Amerika'da IRS'e -Internal Revenue Service- yamuk yapılmaz. Adamın burnunu sürterler)

1960'lı yıllar boyunca bir yandan albümler yaparken bir yandan da savaş ve ayrımcılık karşıtı gösterilere ve eylemlere katıldı. Birkaç kere hapis cezası aldı ve kısa sürelerle hapis yattı.

26 Mart 1968'de David Harris'le evlendi.

David Harris 1969'da askere gitmeyi reddettiği için hapse girdi. Aynı yılın Aralık ayında, kocası hapisteyken Joan Baez, Gabriel Earl adını verdiği bir erkek çocuk dünyaya getirdi. 1971 yılında kocası 20 aylık bir hapis döneminden sonra serbest bırakıldı.

Kısa bir süre sonra David ve Joan boşandılar.

1970'ler ve 1980'ler boyunca Güney Amerika'dan İspanya'ya, Sovyetler Birliği'nden Güneydoğu Asya'ya kadar pek ülke ve bölgede insan hakları için çalıştı, hapisteki veya sürgündeki rejim karşıtlarıyla dayanışma sergiledi.

Politik tavrı ve eylemleri için olduğu kadar albümleriyle de çeşitli ödüller aldı. 1980'de iki ayrı üniversiteden fahri doktora, 1983'te Fransız Legion d'Honneur nişanı aldı.

1988 yılında Istanbul Festivali çerçevesinde İstanbul'a da geldiğini, Zülfü Livaneli'yle beraber sahneye çıktığını hatırlayacaksınız.

Yoksa, aslında arayan falan yoktur da, Joan Baez hayal mi görmektedir? Gelip gelip onu rahatsız eden şey geçmişin hayaletleri midir? (Ona da siz karar verin artık)

Evet ne diyorduk? Anılar ve eski aşklar... Arada güzel elmaslar olsa da, anıların getirdiği aslında bedelini çoktan ödediğimiz paslı acılardır...

(Can Dündar stiline dönüyor bu yazı, acilen toparlıyorum.) İşte şarkının sözleri:

DIAMONDS AND RUST   Well I'll be damned   Here comes your ghost again   But that's not unusual   It's just that the moon is full   And you happened to call   And here I sit   Hand on the telephone   Hearing a voice I'd known   A couple of light years ago   Heading straight for a fall   As I remember your eyes   Were bluer than robin's eggs   My poetry was lousy you said   Where are you calling from?   A booth in the midwest   Ten years ago   I bought you some cufflinks   You brought me something   We both know what memories can bring   They bring diamonds and rust   Well you burst on the scene   Already a legend   The unwashed phenomenon   The original vagabond   You strayed into my arms   And there you stayed   Temporarily lost at sea   The Madonna was yours for free   Yes the girl on the half-shell   Would keep you unharmed   Now I see you standing   With brown leaves falling around   And snow in your hair   Now you're smiling out the window   Of that crummy hotel   Over Washington Square   Our breath comes out white clouds   Mingles and hangs in the air   Speaking strictly for me   We both could have died then and there   Now you're telling me   You're not nostalgic   Then give me another word for it   You who are so good with words   And at keeping things vague   Because I need some of that vagueness now   It's all come back too clearly   Yes I loved you dearly   And if you're offering me diamonds and rust   I've already paid

ELMASLAR VE PAS   Lanetlendim şimdi   Çünkü gene geldi senin hayaletin   Ama bu alışılmadık bir şey değil   Dolunay çıktı   Ve senin beni arayacağın tuttu   Ve burada oturup   Elim telefonun üstünde   Birkaç ışık yılı önceden tanıdığım   Bir sesi dinliyorum   Dosdoğru düşüşe geçerek   Hatırladığım kadarıyla   Gözlerin serçe yumurtasından daha maviydi   Şairliğimin berbat olduğunu söylemiştin   Nereden arıyorsun?   Ortabatı'da bir telefon kulübesinden   On yıl önce   Sana kol düğmeleri almıştım   Sen bana bir şeyler getirmiştin   Hatıraların ne getirebileceğini biliriz ikimiz de   Elmaslar ve pas getirirler   Sahneye daldın   Zaten bir efsaneydin   Yıkanmamış bir fenomen   Orijinal serseri   Kollarıma saptın   Ve orada kaldın   Geçici olarak kaybolmuştun denizde   Madonna senin olmuştu bedavaya   Evet, kabuğundaki kız   Seni incinmekten koruyacaktı   Şimdi görüyorum ayaktasın   Etrafına düşen kuru yapraklarla   Ve saçlarında kar   Şimdi gülümsüyorsun   Washington Meydanı'ndaki   O salaş otelin penceresinden..   Nefesimiz beyaz bugularla çikip   Birbirine karişiyor ve havada kaliyor   Kendi adima konuşmam gerekirse   Ikimiz de orada ölebilirdik o zaman   Şimdi bana diyorsun ki   Nostaljiyle işin yok   Öyleyse başka bir laf söyle bana   (Bu duruma uyan)   Sen çok iyisindir kelimelerle oynamakta   Ve işleri belirsiz birakmakta   Çünkü öyle bir belirsizlige ihtiyacım var şimdi   Herşey çok fazla açik görünüyor   Evet çok sevmiştim seni   Ve bana elmaslar ve pas sunuyorsan   Zaten ödedim (bedelini)

Yazıyı buraya kadar okuyanlara bir kıyak yapmak lazim şimdi. Joan Baez'den bir diğer şarkı 'Dona Dona'ya değinelim biraz da.

HAYIR! Bu şarkı Donna adında bir kadından bahsetmiyor. Aslında, kesilmeye götürülen bir DANA'dan bahsediyor. (Birazdan aşagida sözlerini okuyacaksiniz zaten)

Joan Baez, bu şarkıyı ilk olarak 1960 yılında çikardigi kendi adını taşiyan albümünde seslendirdi ama şarki 1940 yılında Aaron Zeitlin ve Shalom Secunda adlı sanatçılarca Yidişçe (Bkz. Yazinin sonundaki açiklamalar) yazılmış bir Musevi şarkısıdır. (Ayten Alpman'ın meşhur ettiği 'Memleketim' şarkısının da bir Musevi ezgisi oldugunu biliyorsunuzdur herhalde.) Şarkının Yidişçe orijinalini de aşağıya ekledim. Orijinal versiyonun nakarat bölümünde yer alan 'Dona.. Dona..' kuplesi, şarkinin sözlerini Ingilizceye çeviren Arthur Kevess ve Teddi Schwartz tarafından aynen korunmuş oldugu için, Joan Baez'in söylediği İngilizce versiyonda aynen yer alır fakat İngilizce olarak herhangi bir anlam ifade etmez.

1940 yılında iki Musevi 'kesilmeye giden bir dana' hakkında şarkı yazmışlarsa, herhalde neden bahsetmekte oldukları da tartışma götürmeyecek kadar açıktır: NAZİ'lerin Yahudi soykırımına acılı bir ağıt!

İşte şarkımız:

Oyfin furl igt a kelbl
Ligt gebundn mit a shtrik
Hoykh in himl flit a shvelbl
Freyt zikh dreyt zikh hin un tzurik.

Lakht der vint in dorn, lakht un lakht un lakht.
Lakht er op a tog a gantzn, un a halbe nakht.
Hey, dona, dona dona ... da

Shrayt dos kelbl, zogt der poyer
Verzhe heyst dikh zayn a kalb?
Volst gekent dokh zayn a foygl
Volst gekent dokh zayn a shvalb.

Bidne kelber tut men bindn
Un men shelpt zey un men shekht
Ver s'hot fligl, flit aroyftzu
Iz bay keynem nit kayn k'nekht.

Yidişçe, özellikle Doğu ve Orta Avrupa'daki (veya kökenleri orada olan) Eşkenaz Yahudilerinin konuştugu bir dildir. Germen dil ailesine dahildir fakat Ibrani alfabesiyle yazılır. (Yukarıdaki şarkı orijinali, İbranice karakterlerin ifade ettiği seslerin Ingilizce'deki karakterlerle yazılmışıdır.)

9. ve 12. Yüzyıllar arasında güneybatı Almanya'da bir Alman dialekti olarak doğmuş ve Yahudilerin dini ve sosyal hayatlarında kullandığı İbranice kelimelerle zenginleşmiştir. Bu dili konuşan Yahudilerin, Slav kökenli dillerin konuşulduğu bölgelere göç etmeleriyle, Yidişçe, Slavik dillerden de etkilenmiştir. Yüzde 85 Almanca, yüzde 10 İbranice ve yüzde 5 Slav dillerinden oluştuğu söylenebilir.

Geniş bir sözcük ve deyim hazinesine sahip ama grameri itibarıyla basit yapılı bir dildir. Eğitimli kişiler tarafından değil de daha sıradan insanlar tarafından konuşulduğu için, soyutlama kapasitesi zayıf ama özellikle doğaya ait tasvirlerde zengindir.

20. Yüzyılın başında 11 milyon kadar kişinin Yidişçe konuştuğu tahmin ediliyor. Ama İkinci Dünya Savaşı sırasında bunların çoğu hayatını kaybettiği için, Yidişçe artık sadece akademik / folklorik bir tema olarak kalmıştır diyebiliriz.